લગ્ન કોષ્ટક
ઉદય લગ્ન એટલે શું
પૂર્વ ક્ષિતિજ પર ઊગતી રાશિને લગ્ન કહે છે. પૃથ્વી ફરતી હોવાથી એક સૂર્યોદયથી બીજા સૂર્યોદય સુધીમાં બારેય રાશિઓ વારાફરતી ઊગે છે; તેથી આ કોષ્ટક સૂર્યોદય વખતે ઊગતી રાશિથી શરૂ થાય છે અને બીજા સૂર્યોદયે એ જ રાશિ પર પૂરું થાય છે.
દરેક સ્થળે કોઈ રાશિને ઊગતાં એકસરખો સમય લાગતો નથી, અને એક જ સ્થળે પણ બધી રાશિઓને એકસરખો સમય લાગતો નથી: તે અક્ષાંશ પર અને રાશિચક્રનો કયો ભાગ ઊગે છે તેના પર આધાર રાખે છે. અહીંના સમય દર્શાવેલા સ્થળ માટે લાહિરી (ચિત્રાપક્ષ) અયનાંશથી ગણ્યા છે.
ચર, સ્થિર અને દ્વિસ્વભાવ
બૃહત્ પારાશર હોરા શાસ્ત્ર રાશિઓને ક્રમવાર ત્રણ સ્વભાવમાં વહેંચે છે: ચર — મેષ, કર્ક, તુલા, મકર; સ્થિર — વૃષભ, સિંહ, વૃશ્ચિક, કુંભ; દ્વિસ્વભાવ — મિથુન, કન્યા, ધન, મીન.
મુહૂર્તગ્રંથો કોઈ કાર્યના આરંભની ક્ષણના લગ્નનો વિચાર કરે છે. આ સાઇટ પર દિવાળીનું લક્ષ્મીપૂજન મુહૂર્ત પ્રદોષ કાળમાં વૃષભ (સ્થિર) લગ્નમાં લેવાયું છે.